Właściciel mikroinstalacji fotowoltaicznej o mocy do 50 kWp do kwietnia 2022 mógł zostać prosumentem w oparciu o system opustu.
Od 1 kwietnia 2022 r. obowiązuje system rozliczeń o nazwie netbiling. Prosument to jednocześnie producent i konsument energii. W dedykowanym dla prosumentów systemie rozliczeń niezbędnym jest podpisanie umowy kompleksowej o świadczenie usług dystrybucji i sprzedaży energii elektrycznej w ramach jednej kompleksowej umowy.
Na podstawie aktualnych zapisów ustawy OZE, prosumentem może być osoba fizyczna lub prawna nie prowadząca działalności gospodarczej.
W praktyce prosumentami są głównie osoby fizyczne. System opustu możliwy jest także w przypadku:
- jednostek samorządu terytorialnego,
- wspólnot mieszkaniowych,
- związków wyznaniowych.
W przypadku mikroinstalacji formalności związane z wykonaniem mikroinstalacji fotowoltaicznej kończą się na zgłoszeniu do zakładu energetycznego odpowiedzialnego za przyłączenie oraz podpisanie aneksu do umowy kompleksowej.
System opustu (obowiązujący przy zgłoszeniach PV do końca marca 2022)
System opustu to sposób bezgotówkowego rozliczenia energii elektrycznej pobranej przez prosumenta oraz wyprodukowanej w mikroinstalacji. Rozliczenie w ramach opustu odbywa się w okresie rocznym. Z kolei same rachunki za energię elektryczną mogą być rozliczane jak przed montażem instalacji PV, czyli w cyklach miesięcznych dwumiesięcznych lub półrocznym. Zależy to od zapisów w umowie kompleksowej ze sprzedawcą energii. Po roku sprzedawca energii zobowiązany jest wykonać rozliczenie energii wprowadzonej do sieci oraz pobranej. Przy czym dla instalacji o mocy do 10 kWp za 1 kWh oddaną do sieci prosument może odebrać 0,8 kWh powyżej tej wartości obowiązuje współczynnik 0,7.
Sposób rozliczenia oznacza, że najkorzystniej jest jak najwięcej energii konsumować w czasie rzeczywistym. Wtedy możliwe jest wykorzystanie 100% wyprodukowanej energii. Jeśli skorzystamy z własnej energii, którą uprzednio wprowadzamy do sieci w ramach bilansowania opustu tracimy odpowiednio 20% wyprodukowanej przez nas energii (w instalacjach PV o mocy do 10 kWp).
Statystycznie bieżąca konsumpcja własna w domach jednorodzinnych wynosi ok. 15-20%. Godne uwagi jest dołączenie tu także pompy ciepła. Zastosowanie pompy ciepła pozwala na nawet dwukrotne zwiększenie udziału autokonsumpcji do 20%-35%, natomiast w przypadku dodatkowego chłodzenia nawet do poziomu około 40%.
Podsumowując, rzeczywisty współczynnik opustu, uwzględniający również autokonsumpcję energii elektrycznej wynosi odpowiednio:
- 82% przy konsumpcji własnej wynoszącej 10%,
- 84% przy konsumpcji własnej wynoszącej 20%,
- 88% przy konsumpcji własnej wynoszącej 40%.
Ułatwienia dla prosumentów
Od energii rozliczanej w ramach opustu prosument nie uiszcza opłaty za energię ani dodatkowej opłaty dystrybucyjnej, za ponownie pobraną energię. Nie płaci również żadnej dodatkowej opłaty na rzecz sprzedawcy, z tytułu jej rozliczania.
Podsumowując, należy zaznaczyć, że po roku niewykorzystany w ramach opustu nadmiar energii elektrycznej „przepada”. Z tego względu moc instalacji PV powinna być optymalnie dobrana do przewidywanego zużycia energii. W przeciwnym razie nadwyżki energii przejmuje sprzedawca energii, a opłacalność instalacji ulega pogorszeniu.
System net-billingu (obowiązujący dla instalacji zgłoszonych od 1 kwietnia 2022 r.)
Net-billing to system finansowego rozliczania energii elektrycznej wytwarzanej przez prosumenta. W przeciwieństwie do systemu opustu nie jest to bilansowanie ilości energii, lecz bilansowanie jej wartości rynkowej.
Prosument sprzedaje nadwyżki energii do sieci i kupuje energię z sieci wtedy, gdy jej potrzebuje. Sieć nie jest już magazynem energii, lecz wyłącznie kanałem handlu.
Sprzedaż energii przez prosumenta
Każda kilowatogodzina wprowadzona do sieci jest sprzedawana po rynkowej cenie energii elektrycznej. Cena ta jest ustalana jako średnia miesięczna cena energii na rynku dnia następnego (RDN) Towarowej Giełdy Energii dla instalacji zgłoszonych od 1.04.2022 do 30.06.2024 lub jako cena godzinowa z RDN dla instalacji zgłoszonych od 1.07.2024 albo dla tych, którzy przeszli na rozliczenie godzinowe.
Wartość sprzedanej energii trafia na tzw. depozyt prosumencki prowadzony przez sprzedawcę energii. Jest to konto w złotówkach, a nie w kWh.
Zakup energii z sieci
Gdy prosument pobiera energię z sieci, płaci za nią według swojej taryfy (np. G11, G12, G12w) wraz z pełnymi opłatami dystrybucyjnymi, jakościowymi, OZE, kogeneracyjnymi, mocowymi, VAT i akcyzą. W praktyce kupuje energię tak samo jak zwykły odbiorca.
Depozyt prosumencki
Środki ze sprzedaży energii nie są wypłacane w gotówce i nie trafiają na konto bankowe. Mogą być użyte wyłącznie do pokrycia kosztów zakupu energii elektrycznej z sieci. Jeśli w danym okresie wartość sprzedaży jest wyższa niż wartość zakupu, nadwyżka pozostaje w depozycie. Jeśli jest niższa, prosument dopłaca różnicę.
Zgodnie z ustawą OZE środki z depozytu mogą pokryć tylko część rachunku za energię pobraną z sieci. Dla instalacji rozliczanych według obecnych zasad jest to maksymalnie 20 procent wartości energii pobranej w danym okresie rozliczeniowym. Oznacza to, że nawet przy dużej produkcji PV prosument zawsze ponosi istotną część rachunku w gotówce.
Zwrot niewykorzystanych środków
Po 12 miesiącach niewykorzystane środki z depozytu są zwracane prosumentowi tylko w wysokości 30 procent. Pozostałe 70 procent przejmuje sprzedawca energii. Ekonomicznie odpowiada to bardzo niskiej „wartości rezydualnej” nadwyżek energii wprowadzonych do sieci.
Znaczenie autokonsumpcji
Każda kilowatogodzina zużyta bezpośrednio w budynku nie jest sprzedawana, nie jest kupowana, nie podlega opłatom dystrybucyjnym ani limitom depozytu. Ma wartość równą pełnej cenie detalicznej energii, często ponad 1 zł za kWh.
Natomiast energia sprzedana do sieci jest wyceniana po cenie hurtowej, często kilkukrotnie niższej, a następnie odkupowana z pełnymi opłatami. Z tego powodu w systemie net-billingu opłacalność instalacji PV zależy wprost od poziomu autokonsumpcji oraz zastosowania takich technologii jak pompy ciepła, chłodzenie, magazyny energii elektrycznej i sterowanie zużyciem.
Tekst powstał we współpracy z Polskie Stowarzyszenie Branży Fotowoltaicznej Polska PV.